Komiksy z Trójmiasta. Od nestorów do twórców współczesnych

Komiks, choć w Polsce wciąż niedoceniany, zyskuje coraz większe uznanie i cieszy się niesłabnącą popularnością wśród fanów. W Trójmieście mieszka i tworzy wielu twórców tego gatunku.
Komiks, choć w Polsce wciąż niedoceniany, zyskuje coraz większe uznanie i cieszy się niesłabnącą popularnością wśród fanów. W Trójmieście mieszka i tworzy wielu twórców tego gatunku. fot. nikkimeel/123RF.COM

Komiks, choć w Polsce wciąż niedoceniany, jest postrzegany już zupełnie inaczej niż jeszcze w latach 90. czy na początku XXI wieku. Uznajemy go za formę sztuki i medium opisujące otaczającą nas rzeczywistość, doceniając jego rangę, choć nadal mało go znamy i niewiele o nim wiemy. W związku z tym postanowiliśmy przybliżyć twórczość obrazkową z Trójmiasta i okolic naszym czytelnikom. Zapraszamy w podróż po świecie lokalnego komiksu od nestorów po współczesnych twórców.



Księgarnie w Trójmieście


Janusz Christa: ojciec komiksu w Polsce



Niewątpliwie gwiazdą komiksu numer jeden w Trójmieście, jak i w ogóle nestorem komiksu w Polsce, jest Janusz Christa, twórca całe życie związany z Sopotem, który urodził się w Wilnie w 1934 r. To jeden z największych polskich twórców komiksu. Narysował ok. 4700 komiksowych pasków, 700 plansz i ogromną liczbę ilustracji. Wydał ok. 40 albumów komiksowych w łącznym nakładzie 10 mln egzemplarzy. Dziś jego spuścizną zajmuje się Fundacja "Kreska" im. Janusza Christy, której celem jest ochrona i zachowanie pamiątek po artyście oraz promowanie jego twórczości. Jego dzieło doczekało się również ekranizacji na małym ekranie, o czym wielokrotnie pisaliśmy.

Artykuły na temat: Kajko i Kokosz w Sopocie



Jako rysownik od 1956 r. był związany z "Wieczorem Wybrzeża", gdzie publikował komiks o dwóch marynarzach: Kajtku Majtku i Koko. Tam również ukazały się pierwsze przygody Kajka i Kokosza, z których potem narodziła się słynna seria komiksowa, znana w całej Polsce z gazety "Świat Młodych", a później w albumach komiksowych. Stworzył również Gucka i Rocha na potrzeby magazynu "Relax", których przygody zostały wydane w dwóch albumach.

Więcej na temat Christy: Janusz Christa, ojciec Kajtka i Koko

Warto wspomnieć, że w przyszłym roku przypadają 50. urodziny serii "Kajko i Kokosz" i z tej okazji wydawnictwo Egmont przygotowało jubileuszową edycję "Kajko i Kokosz. Złota Kolekcja". Kolekcja składa się z sześciu tomów, w których zebrane zostały wszystkie komiksy "Kajko i Kokosz" w kolejności chronologicznej i poddane renowacji kolorystycznej.

- Siłą serii - oprócz perfekcyjnej i bogatej warstwy plastycznej - była jakość opowieści. Wartka narracja, pełna humoru i przygód, z lekkimi aluzjami do PRL-owskiej rzeczywistości za oknem, z elementami fantasy (np. smok Miluś). Christa perfekcyjnie wykorzystywał formułę komiksu baśniowego, tworząc dynamiczne fabuły, jednocześnie igrał z tą konwencją, autoparodiował ją, mrugając okiem do odbiorcy. Stworzył opowieść wielopoziomową, atrakcyjną dla dziecka, ale i dojrzalszemu czytelnikowi serwującą językowe i fabularne anegdoty - podkreśla Tomasz Kołodziejczak, dyrektor działu komiksów i gier w wydawnictwie Egmont.
Przeczytaj także: Thorgal, Kajko i Kokosz, Kapitan Żbik, Yans, Tytus, Romek i A'Tomek i inni

Trójmiejscy nestorzy: Fedorowicz, Jujka i Przechlewski



Nie sposób nie wymienić tutaj kolejnych wielkich nazwisk, tj. Jacka Fedorowicza, Zbigniewa Jujki oraz Jana Platy-Przechlewskiego. Ten pierwszy urodzony w 1937 r. w Gdyni, gdzie spędził około ćwierć wieku, znany obecnie bardziej jako aktor i satyryk, ukończył wydział malarstwa w gdańskiej Państwowej Wyższej Szkole Sztuk Plastycznych (obecna ASP). Od drugiego roku studiów przygotowywał ilustracje, winietki i rysunki satyryczne do prasy. Niezwykle popularny stał się jego komiks historyczny "Solidarność - 500 pierwszych dni". Jako rysownik-karykaturzysta związany był z prasą lokalną i ogólnopolską, m.in. "Dziennikiem Bałtyckim" czy "Szpilkami" itd.

Przeczytaj także: Z ekspertem o komiksach. Dobra czytelnicza alternatywa?

Z kolei Zbigniew Jujka (ur. w 1935 r.), choć nie jest zaliczany do twórców komiksowych, był niezwykle popularnym gdańskim karykaturzystą, dziennikarzem i rysownikiem. Również ukończył Państwową Wyższą Szkołę Sztuk Plastycznych na Wydziale Architektury Wnętrz. Debiutował jako rysownik-satyryk w 1953 r. w "Gazecie Zielonogórskiej", potem związał się z "Dziennikiem Bałtyckim", gdzie od 1963 r., z przerwą w stanie wojennym, publikował rysunkowy cykl satyryczny "Dzienniczek", swoisty komentarz do najważniejszych wydarzeń politycznych i społecznych. Zajmował się też grafiką, plakatem, ilustracją książkową, wydał także 57 albumów autorskich. Wspólnie z Andrzejem Januszajtisem wydał przewodnik po Gdańsku o nazwie "Z uśmiechem przez Gdańsk".

O pokolenie młodszy twórca - Jan Plata-Przechlewski (ur. w 1959 r.) - polonista i twórca komiksów, ukończył Liceum Plastyczne w Gdyni-Orłowie i filologię polską na Uniwersytecie Gdańskim. Jego rysunki publikowane były m.in. w regionalnym roczniku "Kalendarz Gdański" i w dziecięcym dwutygodniku "Miś". Nie jest związany ze środowiskiem komiksowym, bywa jednak gościem na konwentach i bierze udział w wystawach i imprezach komiksowych. Jego najsłynniejsze dzieło to undergroundowy cykl "Wampiurs Wars", który był wydawany kilkakrotnie przez Gdański Klub Fantastyki, a wydawnictwo Kurc właśnie go wznowiło.

- Komiks ten nie tyle portretował rzeczywistość, ile szydził z jej absurdów, czyniąc z wad bohaterów cnoty, pomagające im przetrwać i zachować zdrowy rozsądek - pisał o komiksach Przechlewskiego gdański znawca gatunku Jerzy Szyłak w "Komiks: świat przerysowany".
Przeczytaj także: Komiksy dla dzieci - dlaczego warto je czytać?

Panorama komiksu trójmiejskiego współcześnie



Na temat obecnej sytuacji komiksu w Trójmieście rozmawiam z lokalnym rzecznikiem tego gatunku i jego znawcą - Bogdanem Ruksztełło-Kowalewskim - animatorem kultury komiksowej, rysownikiem, scenarzystą rysunkowym, wydawcą, pomysłodawcą i wieloletnim kierownikiem Pracowni Komiksowej przy Wojewódzkiej i Miejskiej Bibliotece Publicznej w Gdańsku, a także organizatorem Gdańskich Spotkań Komiksowych GDAK oraz polskiej edycji maratonu komiksowego "24-Hour Comics Day".

- Nie wiem, jaka jest tego przyczyna, może w Krakowie prężniej działa środowisko komiksowe, ale większość rysowników stąd wyjeżdża. Twórcy z Gdańska przenoszą się najczęściej na południe Polski, zwykle do Krakowa, np. Łukasz Godlewski czy Unka Odya. Z kolei Tomasz Grządziela przeprowadził się do Rzeszowa, a Igor Wolski mieszka teraz na Słowenii. Wyjątkiem jest Jacek Frąś, który przyjechał do nas z Łodzi i mieszka pod Gdańskiem. Od wielu lat organizuję różne inicjatywy komiksowe, i o ile na początku wszystko to się rozwijało, to teraz od jakiegoś czasu jest raczej statycznie. Jednak środowisko komiksowe w Trójmieście jak najbardziej istnieje, spotykamy się tutaj przynajmniej raz w roku na imprezach komiksowych, cały czas coś się dzieje, pojawiają się nowi twórcy - zapewnia Bogdan Ruksztełło-Kowalewski.
Kierownik Pracowni Komiksowej podkreśla też, że rozwój komiksu był związany z wydawaniem prasy codziennej i czasopism, co dziś w zasadzie jest w zaniku, dlatego też młodzi twórcy nie bardzo mają gdzie debiutować, publikować i pracować, brakuje miejsc, gdzie młody rysownik mógłby zaistnieć, dlatego zawodowo są związani ze studiami animacji czy agencjami reklamowymi, a komiks jest dla nich dodatkiem.

Przeczytaj także: Spotkanie oko w oko z komiksem

Zdolni z Trójmiasta, choć niekoniecznie w Trójmieście



Twórcą związanym obecnie z Trójmiastem jest wspomniany Jacek Frąś (ur. w 1977 r.) - rysownik i scenarzysta komiksowy, ilustrator, a także perkusista. Jeden z założycieli nieformalnej Słynnej Grupy 8. Brał udział w wystawach zbiorowych oraz indywidualnych w Polsce i za granicą. Zaczął rysować, gdy miał 10 lat. Jego najbardziej znane komiksy to "Łęczycki diabeł" ("Arena Komiks" nr 3), "Kaczka" (wyd. Świat komiksu), "Glinno" (wyd. Kultura Gniewu), a także "Totalnie nie nostalgia. Memuar" - rysunki do autobiograficznej opowieści Wandy Hagedorn. Cechuje je połączenie realizmu z groteską i karykaturą w stonowanych barwach. Przez pewien czas artysta prowadził profil Zatrujmiasto. Jako pasek komiksowy publikowany był on w piątki w Trójmiejskim Magazynie Gazety Wyborczej. Obecnie w internecie ukazuje się komiks melon, którego autorstwo przypisuje się Frąsiowi. On sam jednak utrzymuje, że nie jest autorem tego komiksu.

Przeczytaj także: Komiks, który zlewa się z rzeczywistością. Wywiad z melonem

Artysta, który urodził się w Gdańsku, a obecnie mieszka w Rzeszowie - Tomasz "Spell" Grządziela to twórca komiksowy-samouk. W 2014 r. zadebiutował komiksem "Ostatni Przystanek" (wyd. Kultura Gniewu). Następnie publikował w internecie, a potem wydał na papierze "Przygody Stasia i Złej Nogi" (wyd. Kultura Gniewu), które zostały zaadaptowane na scenie Teatru Śląskiego w Katowicach, oraz "Wszechksięgę" (wyd. Komiksowe).

Z kolei Wojciech Olszówka to rysownik komiksów, ilustrator, scenarzysta opowieści obrazkowych, związany z Gdańską Pracownią Komiksową. Swoją twórczością nawiązuje do mistrzów, miesza różną stylistykę i konwencje, łączy absurd z niedorzecznością. Autor komiksów: "Presentation" (rysunek, scenariusz), "Wieża Eldazara" (rysunek, scenariusz), "Pul i Pet" (rysunek, scenariusz), "Żabka i Baba Jaga" (rysunek).

Marek Lachowicz (ur. w 1977 r.) to gdynianin z urodzenia i zamieszkania, twórca komiksowy, reżyser, scenarzysta, storyboardzista, reżyser reklam oraz produkcji dla dzieci. Ma na koncie publikacje albumów słynnej serii "Człowiek Paroovka", a także "Gang Wąsaczy" i "Grand Banda". Na stałe publikował w kultowym magazynie komiksowym "Produkt". Dwukrotny laureat nagród na Międzynarodowym Festiwalu Komiksu w Łodzi. Na bazie jego komiksów z serii "Grand Banda" powstaje serial animowany.

Przeczytaj także: Historia opisana w dymku

Krzysztof Wyrzykowski - absolwent grafiki na ASP w Gdańsku. Jego komiks "Idioci" otrzymał trzecią nagrodę na międzynarodowym konkursie na komiks francuskiej telewizji Arte i wyd. Glenat. Stworzył rysunki do albumu "Westerplatte. Załoga śmierci", cztery zeszyty z cyklu "Słynni polscy olimpijczycy" do scen. R. Nawrota, "Bitwę pod Warką" i inne. Realizuje albumy o tematyce historycznej, m.in.: "Korfanty", tematycznie związane z II wojną światową oraz serie komiksowe: "Wilcze tropy" i "W imieniu Polski Walczącej". Wspólnie ze S. Zajączkowskim i M. Jasińskim tworzy jednoplanszowe komiksy publikowane w miesięczniku "Historia do rzeczy". Publikuje także w "Komiks i My".

Jakub Babczyński - ur. w 1980 r. w Gdańsku. Zadebiutował w komiksie w gdańskim magazynie "Vormkwasa" w 1998 r. Autor serii komiksowej "Wyspa Szyszek", w ramach której powstał "Pasażer", do scenariusza Tomasza Kontnego oraz "Byli z nami od zawsze" do scenariusza Piotra Szulca. Twórca ilustracji do komiksów "Olimpia z Gdańska", "Miasto z widokiem", "Ballada o Eulalii" i innych. Twórca storyboardów i ilustracji do animacji. Wykładowca komiksu w Polsko-Japońskiej Akademii Technik Komputerowych oraz w Wyższej Szkole Bankowej w Gdańsku. Współtwórca projektu miejskiego "Komiks w Mieście, Miasto w Komiksie: Komiksowy Przewodnik po Dolnym Mieście".

Przeczytaj także: Miłość do superbohaterów i pasja do komiksów

Młoda fala komiksowo-rysunkowa i webcomic



Natomiast najmłodsze pokolenie twórców przeniosło się z prasy do sieci i większość z nich tworzy dziś komiks internetowy (ang. webcomic), zwany także komiksem sieciowym lub e-komiksem, czyli odmianę komiksu publikowaną w sieci. Niektóre komiksy internetowe są później wydawane w formie papierowych zeszytów lub albumów.

- Jest to nowa, młoda fala komiksowa, która ma inne spojrzenie niż starzy wyjadacze. Rysownicy ci bardziej teraz uderzają w webcomic - jest to sztuka komiksowa trochę inaczej przyjmowana w odbiorze. Jeżeli taki internetowy komiks jest potem drukowany, to on furory zwykle nie robi, chyba że zostanie przerysowany, narysowany od nowa - twierdzi Bogdan Ruksztełło-Kowalewski.
Przedstawicielką tego gatunku jest np. Agata Nowicka, ps. Endo (ur. w 1976 r. w Gdańsku) - polska ilustratorka i rysowniczka, która ukończyła Liceum Plastyczne w Gdyni-Orłowie, studiowała w Warszawie, a teraz od kilku lat mieszka i pracuje w Nowym Jorku. Zaczynała od komiksowego bloga w sieci, w którym rysowała z humorem sceny ze swojego życia prywatnego.

Kolejny ważny twórca z Gdańska to Igor Wolski (ur. w 1991 r.). W 2005 r. opublikował swój pierwszy komiks internetowy, potem został członkiem netKolektywu (grupy zrzeszającej twórców komiksów internetowych) i dużo działał przy powstawaniu kolejnych numerów magazynu "Kolektyw". Rysował komiksy takie jak "Drużyna A.K.", "Rycerz Janek", "Miska owoców".

Nie można nie wspomnieć też o Karolinie "Szarosen" Plewińskiej - twórczyni z Gdyni, autorce komiksów internetowych i zinów. Jej komiksy to wybuchowa mieszanka beztroskiego koloru oraz ciężkiego, depresyjnego humoru. W swojej twórczości porusza tematy ważne, takie jak błędy w wychowaniu i edukacji, szkodliwe stereotypy, inność. Stara się być głosem tych, których nikt nie słyszy.

Warto tu jeszcze wymienić choćby kilka nazwisk, jak Kajetan Kusina (rocznik 1989) - absolwent Uniwersytetu Gdańskiego, prowadzi blog kusinakulture.pl i pisze komiksową serię "Niesłychane Losy Ivana Kotowicza", do której ilustracje tworzy Michał Ambrzykowski (rocznik 1988) - absolwent grafiki gdańskiej ASP. Łukasz Godlewski urodzony w 1983 r., gdańszczanin. W roku 2012 zadebiutował autorskim komiksem "Miłość". Zilustrował takie komiksy, jak: "Spełniony sen", "Rotmistrz Polonia" (komiks internetowy). Współpracował również przy powieści graficznej "Miasto z widokiem". W 2015 r. ukazały się jego "Niesamowite opowieści Josepha Conrada".

Kolejna ciekawa twórczyni to Unka Odya (rocznik 1986) - polska ilustratorka, projektantka i autorka komiksów pochodząca z Elbląga. Absolwentka gdańskiej ASP, autorka publikowanych m.in. w internecie pasków komiksowych, okładek, plakatów i ilustracji. Jest autorką albumów "Brom" i wydanego niedawno "Brom 2". To komiks o istotach, które żyją tuż obok nas. Określa się je jako "nadnaturalne", "nadprzyrodzone", "magiczne". Więcej o komiksie pisaliśmy w osobnym artykule.

- Polecam doskonały komiks dla młodzieży i dorosłych, osnuty na kanwie mitologii słowiańskiej. To "Brom", którego autorką jest Unka Odya. Unka jest absolwentką gdańskiego ASP, mieszkała w Gdańsku 7 lat i to w tym miejscu osadziła akcję swojej graficznej powieści. Bohaterowie mają po kilkanaście lat, zakochują się, przyjaźnią, zrywają ze sobą - jest tu wszystko, co interesuje młodzież, a do tego strzygi, upiory, wilkołactwo i senna telepatia. Właśnie ukazał się drugi tom tej powieści - czeka na lekturę na mojej szafce nocnej - rekomenduje Marta Pilarska, na co dzień związana z wydawnictwem Marpress, a także prowadząca blog Mała Ka(f)ka.
W internecie publikują też rysownicy tacy jak: Marta Frej (wydała ona również niedawno komiks papierowy pt. "Dromaderki" w komiksowej oficynie Centrala), Maria Apoleika (autorka słynnych "Psich sucharków", które również wydane zostały w formie książki, a wkrótce ma się ukazać ich druga część), Magda Danaj, Jarek Kubicki, Iskra, Agnieszka Szczepaniak, czyli paplaLAla. Wielu z nich tworzy komiksy bardzo aktualne i podejmujące bieżące społeczne kwestie, np. komentowali w swoich pracach protest kobiet czy też sytuację pandemiczną w kraju.

Przeczytaj także: "Brom". Nagrodzony komiks dzieje się w Gdańsku

Trójmiasto i okolice - komiks pomorski



Warto na koniec wspomnieć jeszcze w ramach epilogu o "mieście komiksiarzy", czyli Wejherowie, w którym mieszkają i tworzą wejherowianie, tj. Aleksandra Spanowicz i Tomasz Mering. Mieszka tam również wspomniany już Jan Plata-Przechlewski.

- Trójmiejski czy szerzej - pomorski komiks może pochwalić się wieloma ciekawymi twórcami, np. pochodzącą z Wejherowa Aleksandrą Spanowicz czy Sławomirem Jezierskim. Wiele osób żałuje, że ten charakterystyczny rysownik, współtwórca postaci Kica Przystojniaka zarzucił komiksową twórczość. Warto wspomnieć również choćby i Mirosława Stecewicza, pisarza i poetę, który pisał scenariusze do serii "Wyspa Umpli-Tumpli", ilustrowanej przez kilku autorów - w tym Jerzego Wróblewskiego i wspominanego Sławomira Jezierskiego - mówi Daniel Koziarski, współautor książki "Od Nerwosolka do Yansa: 50 komiksów z czasów PRL-u, które musisz przeczytać przed śmiercią".
Gdzie szukać komiksów? Oczywiście najlepiej w internecie, na stronach wydawców, a także w antykwariatach i na aukcjach. Jednak w Gdańsku poza księgarniami (m.in. księgarnia Yatta specjalizuje się w komiksie i mandze) mamy również dostęp do ogromnego księgozbioru w bibliotekach, zwłaszcza w Bibliotece Manhattan.

Przeczytaj także: Największy zbiór komiksów jest w Gdańsku

- Cieszę się, że w Gdańsku mamy komiksy na wyciągnięcie ręki. To drogie książki i nic dziwnego! Proces ich przygotowania i parametry techniczne wymuszają wysoką cenę i nie każdego stać na ich kupno. Ale mamy w Bibliotece Manhattan imponujący zbiór komiksów i ogromny dział z powieściami graficznymi i picturebookami dla dzieci! Oraz bibliotekarzy i bibliotekarki, którzy znają się na komiksach i potrafią doradzić, od czego zacząć i które komiksy są na pewno dla dzieci, a które rodzic powinien wypożyczyć raczej dla siebie - dodaje Marta Pilarska.
Zapewne nie udało się wspomnieć tutaj o wszystkich komiksowych twórcach związanych z Trójmiastem i okolicami. Zachęcamy was do podzielenia się z nami w komentarzach swoimi ulubionymi autorami i tytułami.

Opinie wybrane


wszystkie opinie (29)

alert Portal trojmiasto.pl nie ponosi odpowiedzialności za treść opinii.

Najnowsze

więcej artykułów »

Wydarzenia

Warsztaty polskiej muzyki tradycyjnej
Warsztaty polskiej muzyki tradycyjnej
warsztaty
lis 24-5.12
Warsztaty - GAK Plama ul.
Do DNA
Do DNA
wystawa
lut 13-31.12
g. 10:00 - 16:00
Gdańsk, Narodowe Muzeum Morskie
Pobożni i cnotliwi. Dawni gdańszczanie w zwierciadle sztuki
Pobożni i cnotliwi. Dawni...
wystawa
maj 15-31.12
Gdańsk, Muzeum Narodowe

Kulinaria

Sprawdź się

Sprawdź się

W którym roku odbyła się pierwsza polska edycja zawodów Red Bull Air Race?