stat

Cmentarz Garnizonowy | Gdańsk-Miasto-Sztuka

Czwartkowa, wieczorna wędrówka po pracy

gru 12

czwartek, godz. 18:00 - 21:00

Gdańsk Święty Wojciech, przy kościele Świętego...
Wstęp wolny

Spotkania GTF

w każdy czwartek (do 25.06.2020), godz. 18:00

Wstęp wolny
[lead]24 listopada o godz. 14.00 zapraszamy na kolejny spacer z cyklu Gdańsk - Miasto - Sztuka. Tym razem, pozostając w klimacie listopadowej zadumy przyjrzymy się dawnej, często zapomnianej sztuce sepulkralnej na terenie Cmentarza Garnizonowego przy ul. Henryka Dąbrowskiego.[/lead

Prowadzący: Klaudiusz Grabowski
Kuratorzy projektu: Klaudiusz Grabowski, Dorota Kucharczyk
Koordynacja: Aleksandra Chrzanowska
Organizatorzy: Gdańska Galeria Miejska, Muzeum Gdańska

Cmentarz Garnizonowy to jeden z najstarszych, wciąż użytkowanych cmentarzy Gdańska. Tak naprawdę dzisiejsza nekropolia składa się z trzech części. Najstarsza to właściwy cmentarz garnizonowy, na którym grzebano żołnierzy i jeńców. Nekropolia powstała wkrótce po zakończeniu wojen napoleońskich. Po raz pierwszy została zaznaczona na planie w 1822 roku jako Militar Kirchof, a najstarszy zachowany pomnik nagrobny upamiętnia Johanna Friedricha Matthesa zmarłego w 1832 roku.

Od 1846 roku cmentarz podlegał administracyjnie garnizonowemu kościołowi świętej Elżbiety oraz funkcjonował pod trzema nazwami: Wojskowy, Garnizonowy i św. Elżbiety. W latach 90. XIX wieku poniżej Cmentarza Garnizonowego utworzono nową nekropolię dla pobliskiego kościoła Bożego Ciała. Od tego czasu Cmentarz Garnizonowy był powiększany dwukrotnie o kwatery żołnierzy austriackich i francuskich zmarłych w tutejszym obozie jenieckim oraz żołnierzy pruskich. Pomiędzy 1892 a 1896 rokiem powiększono obie części cmentarza, budując na ich granicy drewnianą kaplicę pogrzebową i dom dozorcy. W 1916 roku powiększono teren cmentarza po raz ostatni - tworząc kwaterę dla żołnierzy poległych w trakcie I wojny światowej. Pod koniec XIX wieku na północ od Cmentarza Garnizonowego otworzono trzecią nekropolię dla Gminy Wolnoreligijnej. Po I Wojnie Światowej na Cmentarzu Garnizonowym utworzono kwaterę prawosławną. W okresie międzywojennym nastąpił wyraźny spadek liczby pochówków, Wolne Miasto było obszarem zdemilitaryzowanym, grzebano tu policjantów, stąd kolejna nazwa obiektu: cmentarz policyjny. W czasie II Wojny Światowej grzebano tu żołnierzy różnej narodowości, po zakończeniu działań wojennych większość została ekshumowana na zbiorowe cmentarze wojskowe: włoscy zmarli do Warszawy, brytyjscy do Malborka, francuscy pozostali w Gdańsku, ale ostatecznie spoczęli na Wojskowym Cmentarzu Francuskim.

W 1946 roku, gdy władze Gdańska zamknęły oficjalnie szereg cmentarzy, Cmentarz Garnizonowy i Nowy Bożego Ciała pozostały czynne. Z czasem nadano im wspólną nazwę: Cmentarz Komunalny nr 10. Niewielka cześć Cmentarza Gminy Wolnoreligijnej, około 1/5 jego dawnej powierzchni, została przyłączona do cmentarza komunalnego, na pozostałej części urządzono Cmentarz Żołnierzy Radzieckich. W kwaterze 14 utworzonej z części Cmentarza Gminy Wolnoreligijnej w latach 1946-1950 grzebano więźniów, zarówno kryminalnych jak i politycznych, straconych w pobliskim więzieniu przy ulicy Kurkowej. Groby oznakowane były jedynie numerycznie. Więźniów chowano również na Cmentarzu św. Barbary oraz na Cmentarzu Centralnym Srebrzysko. Cmentarz Komunalny nr 10 został formalnie zamknięty w 1961 roku. Nekropolia miała zostać zamieniona na park, prac jednak nie przeprowadzono, obiekt ulegał systematycznej dewastacji, która swe apogeum osiągnęła w latach osiemdziesiątych, gdy rozkradano co cenniejsze płyty. Części nie odwiedzane porastały zielenią. W celu ochrony założenia, obiekt w 1984 roku został wpisany do rejestru zabytków. Wyremontowano kaplicę, uporządkowano zarośnięte kwatery, dzięki czemu w 1995 roku cmentarz został ponownie otwarty do bieżących pochówków. W latach 2014-2016 oddano do użytku dwa kolumbaria z ponad 500 niszami.

W trakcie długiego użytkowania cmentarza powstało w nim wiele pomników nagrobnych, często bardzo okazałych i artystycznie opracowanych, choć dziś nadszarpniętych zębem czasu. W trakcie spaceru wraz z przewodnikiem Klaudiuszem Grabowskim oglądać będziemy nagrobki z różnych okresów historycznych i wyszukiwać charakterystycznych dla nich zdobień i rozwiązań architektonicznych. Miejsca ostatniego spoczynku, podobnie jak domy zmieniały się bowiem w czasie, ulegając kolejnym modom i trendom, a ich kształty i rozwiązania świadczyć miały o zamożności rodzin zmarłych. Inaczej jednak było w przypadku mogił żołnierzy, które celowo były unifikowane, by oddać ducha żołnierskiego oddania w walce. Spróbujemy wspólnie odnaleźć ślady tych czasów na nekropolii przy ulicy Dąbrowskiego. 

Gdańsk-Miasto-Sztuka to projekt Gdańskiej Galerii Miejskiej i Muzeum Gdańska, którego celem jest przybliżenie mniej znanych aspektów dziedzictwa kulturowego Gdańska. Obszar eksploracji ograniczony jest jedynie przestrzenią miasta. W niej jak w alchemicznym tyglu nieustannie wrze i dochodzi do ciągłych zmian. Urbaniści, architekci i artyści dokonują szeregu przekształceń, które mają bezpośredni wpływ na otoczenie w którym żyjemy. Projekt i planowane w jego ramach spotkania pomogą zrozumieć zachodzące przemiany i wskazać na najbardziej frapujące przestrzenie czy intrygujące detale. Zdekodować miasto i jego przestrzeń można na różne sposoby. W projekcie Gdańsk-Miasto-Sztuka proponujemy czynną formę, pod czujnym okiem prowadzących.

Opinie

Dodaj opinię

Dodaj opinię

Odpowiedz

STOP Hejt! Przemyśl swoją opinię

Regulamin dodawania opinii

zamknij

Sprawdź się

Jak nazywa się styl architektoniczny, którego przykładem jest Zielona Brama w Gdańsku?